اصول وفروع دين را کدامها هستند؟ خواهشمندم نامشان را ذکر کنيد.
الحمدلله،
البته در عقيده اهل سنت و جماعت بيشتر از اصطلاح ارکان ايمان و ارکان اسلام بکاربرده مي شود. ارکان ايمان همان اصولي هستند که بايد هر مومني بدان اعتقاد داشته باشد و ارکان اسلام و ديگر امورات فقهي جزو فروع دين هستند.
مثلا اعتقاد به الله و توحيد و کتابهاي آسماني و تمامي انبياء و روز قيامت و قضا و قدر جزو اصول و ارکان ايمان هستند و مسائل فقهي و احکام ديني مانند نماز و روزه و حج و جهاد و زکات و ديگر عبادات بدني و مالي جزو ارکان اسلام و در مقايسه با ارکان ايمان فرع هستند.البته گاها مواردي وجود دارند که جزو اصول هستند مثلا اعتقاد به اينکه ايمان هر شخصي ممکن است کم يا زياد شود، يا اعتقاد به اينکه صفات باري تعالي تشبيه و تمثيل يا تحريف نمي شوند و ... ويا برخي از ارکان اسلام در حقيقت بخشي از اصول دين هستند مانند شهادتين که اصل و اساس دين هستند و بعدا بيشتر توضيح خواهيم داد.
بنابراين بهتر است از اصطلاح (ارکان ايمان و ارکان اسلام) يا (عقيده و احکام) استفاده شوند.در ذيل به بررسي مختصر ارکان ايمان و ارکان اسلام مي پردازيم:
تعريف ايمان:
ايمان در لغت به معني تصديق كردن و اقرار كردن است و در شرع به معني اعتقاد داشتن با قلب و اقرار كردن با زبان و عمل نمودن با اعضا و جوارح مي باشد.
اركان ايمان و دليل بر آن:
اركان ايمان شش تا هستند و دليل بر آن اين فرموده الله تعالي ميباشد:{لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ} بقره 177
يعني:«نيكي اين نيست كه روي خود را به سوي مشرق و مغرب كنيد بلكه نيكي اين است كه به الله، روز آخرت، ملائكه، كتابها و پيامبران ايمان داشته باشيد». و از سنت حديث جبريل است كه از پيامبر ج سؤال مي كند و مي گويد:«أخبرني عَنْ الْإِيمَانِ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ صَدَقْتَ.» متفق عليه :بخاري (50) ومسلم (8).
«مرا از ايمان خبر ده، ايشان فرمودند: ايمان عبارت است از اين كه ايمان بياوري به يگانگي خدا، به ملائكه، به پيامـبران، به روز قيامت، به سرنوشت؛ (يعني تقدير)، و ايمان بياوري به خير و شر آن. گفت: راست گفتي».
كتاب و سنت بر اينكه ايمان با انجام طاعت و عبادت زياد و با انجام معصيت و گناه كم مي شود، دلالت دارند.
خداوند در كتابش مي فرمايد:{وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْوَاهُمْ} محمد 17.
«و كساني كه هدايت يافتند بر هدايتشان افزود و به آنها تقوا و پرهيزگاري عطا نمود» و مي فرمايد:{إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ} انفال 2.
«ايمانداران كساني هستند كه هنگامي ياد الله مي شود دلهايشان بترسد و هنگامي كه آيات خداوند بر آنها تلاوت مي شود ايمانشان زياد مي گردد و بر پرورگارشات توكل مي نمايند» و از سنت اين فرموده رسول الله صلي الله عليه وسلم است كه ميفرمايد:«يخرج من النار من كان في قلبه مثقال ذرة من إيمان» بخاري (7510) مسلم (193) .
ارکان اسلام:
در صحيحين از رسول اكرم ( صلي الله عليه وسلم ) ثابت است كه فرمودند: « بُني الإسـلام علي خمس شهادة أن لا إله إلاَّ الله وأنَّ محمداً رسول الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة وصوم رمضان وحج البيت لمن استطاع إليه سبيلاً». [متفق عليه].
اين حديث شريف شامل اركان پنجگانه اسلام است كه عبارتند از:
ركن أول: گواهي دادن كه خدائي بحق نيست مگر خداي يكتا، و محمد (صلي الله عليه وسلم ) رسول و فرستاده خداست.
و معني شهات «لا إله إلاَّ الله»: يعني معبود و خالق بحقي نيست مگر خداي يكتا و يگانه.
پس «لا إله» تمامي آنچه غير از خدا عبادت مى شود نفي مى كند.
و «إلاَّ الله» عبادت خداي يكتائي كه هيچ شريكي ندارد ثابت مى كند، چنانكه خداوند مى فرمايد:« شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ»(18) [آل عمران].
[خداوند كه به داد(همه امور هستي) را تدبير مى كند و فرشتگان و عالمان، گواهي دهند كه معبود(حقي) جز او نيست. (آري) معبود(حقي) جز او(كه) پيروزمندِ فرزانه است، نيست].
ركن دوم و سوم: اداي نماز، و دادن زكات است چنانكه خداوند متعال مى فرمايد: وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ(5). [البينة].
[و فرمان نيافتند جز آنكه خدا را ـ در حالى كه پرستش را براي او خالص ساخته اند با پاكدلي(دين ورز به آيين ابراهيمي) ـ بپرستند و نماز بر پا دارند و زكات بپردازند و اين است آيين راستين].
و مى فرمايـد: وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ وَارْكَعُواْ مَعَ الرَّاكِعِينَ(43). [البقرة].
[و نماز برپاي داريد و زكات بپردازيد و با ركوع كنندگان ركوع كنيد].
و نماز همان چيزي است كه ما در صدد و قصد بيان آن هستيم.
و زكات: آنچيزي است كه از اموال اغنياء و ثروتمندان گرفته مى شود و بر فقيران و ديگر مستحقين آن توزيع مى گردد.
و اين اصل و قاعدهء بزرگ و عظيمي از اصول اسلام است، كه بوسيلهء آن هماهنگي و همبستگي در جامعهء اسلامي بوجود مى آيد، و افراد آن به يگديگر كمك و ياري مى دهند، لذا مى بينيم كه براي فقير در آنچه در دست غني و ثروتمند است حقي داده شده، بدون اينكه غني و ثروتمند بر فقير منّت بگذارد.
ركن چهارم: روزه ماه مبارك رمضان است. چنانكه مى فرمايــد: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(183). [البقـرة].
[اي مؤمنـان، روزه بر شما مقرر شده است، چنانكه بر پيشينيانتان مقرر شده بود، باشد كه تقوي پيشه كنيد].
ركن پنجم: حج و زيارت خانهء خدا است براي كسيكه استطاعت آنرا داشته باشد.
چنانكه خداوند مى فرمايد: وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ(97). [آل عمران].
[و براي خداوند حج خانه(كعبه) بر(عهده) مردم است، (البته) كسى كه بتواند سوي آن راه برد. و هركس كفر ورزد، (بداند) كه خداوند از جهانيان بى نياز است].
توصيه مي شود براي فهم بيشتر کتاب " از اصول و قواعد اهل سنت وجماعت در عقيده " و " تعليقاتي بر عقيده ي واسطيه شيخ الاسلام ابن تيميه " و " شرح عقيده طحاويه " و " عقيده و ايمان از ديدگاه اسلام " را از سايت نوار اسلام دانلود نماييد.
والله اعلم
وصلي الله وسلم علي محمد و علي آله و اتباعه الي يوم الدين
سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت
IslamPP.Com
| 
